Radoslaw Liwoch (Krakow) Metodyka datowania w Archeologii Wczesnego Sredniowiecza zachodniej ukrainy
[...] bieg Historii jest niepowstrzymany i nigdy nie przecina go zadna bariera.
Steven Runciman
Jednym z g!6wnych zadan archeologa rozpoznaj⅛cego relikty minionej rzeczywistosci jest odpowiedz na pytanie o czas, w kt6rym istniala, zatem „KIEDY?” zaliczyc nalezy do trzech - obok „kto?” i „gdzie?” - podstawowych pytan, kt6re powinno si⅞ zadawac, prowadz⅛c badania.
Jedynie na pytanie „gdzie?” mozna odpowiedziec z wysokim stopniem dokladnosci. W wypadku pytania „kto?” bardzo rzadko odpowiedzi⅛ moze byc osobnik, a zazwyczaj jest ni⅛ grupa ludzka. Na pytanie „kiedy?” odpowiedz o r6znej dokladnosci uzyskuje si⅞ drog⅛ posredni⅛ lub przy wsp6ludziale nauk humanistycznych i przyrodniczych, kt6re w tym zakresie okreslic trzeba jako pomocnicze archeologii. Wlasnie zagadnieniu chronologii w archeologii poswi⅞cony jest referat, a b⅞dzie artykul pokonferencyjny. Przedmiotem rozwazan s^ metody i - w mniejszym stopniu - podstawy datowania materialnych pozostalosci trwaj4cego siedem i pot stulecia wczesnego Sredniowiecza na zachodnich ziemiach wspolczesnej Ukrainy. Rozpatrywany jest okres od V/VI w. do polowy XIII w., ktory dzieli si⅞ zwykle na trzy fazy: wczesnoslowiansk¾ (V/VI - VII w.), plemienn¾ (VII/VIII - X w.) i wczesnopanstwow4 (X/XI - 1. polowa XIII w.), z odpowiadaj4cymi im jednostkami kulturowymi: prask¾, rajkowsk¾ i starorusk¾.Archeolog mediewista w post⅞powaniu prowadz¾cym do ustalenia wieku stanowisk archeologicznych, warstw kulturowych, obiektow nieruchomych i zabytkow ruchomych posluguje si⅞ rozmaitymi metodami. Datowac moze bezposrednio (po przeprowadzeniu odpowiednich analiz) lub posrednio (w oparciu o okreslenie chronologii kontekstu). Rozroznia datowanie wzgl^dne albo relatywne (oszacowanie wieku zabytku w stosunku do innych, np.
stwierdzenie, ze przedmiot A jest starszy od przedmiotu B) oraz bezwzgl^dne albo absolutne (przypisanie zabytkowi wieku kalendarzowego, zwykle w postaci przedzialu czasowego, np. stwierdzenie, ze przedmiotu C uzywano w 2. polowie XII - 1. polowie XIII w.). Kazda z metod wyznaczania chronologii w archeologii ma wlasciwe sobie ograniczenia. Zatem oczywista jest koniecznosc kompensowania - w miar^ mozliwosci - niedostatkow poszczegolnych sposobow przez zastosowanie jednego lub kilku innych w celu uwiarygodniania wynikow datowan.Istotnym uzupelnieniem tradycyjnych studiow archeologicznych - nazwanych przez autora humanistycznymi - s4 metody przyrodnicze, dzi^ki ktorym wyznaczac mozna bezwzgl^dny wiek zabytkow ruchomych, obiektow, stanowisk i kultur. W datowaniu wykorzystywane mog4 byc metody geochronologii izotopowej, sposrod ktorych radiow⅞glowa i termoluminescencyjna przydatne s4 w badaniach wczesnego sredniowiecza, a takze archeomagnetyczna oraz dendrochronologiczna, ktorej wartosci dla poznania tego okresu nie mozna przecenic. Zauwazyc jednak trzeba, ze poslugiwanie si⅞ wymienionymi metodami nie zwalnia archeologow od obowi4zku naukowej krytyki zrodel.